soL Haftalardır belirsizlikler içerisinde tartışılan referandum, sonuçlarıyla da yeni tartışmalara olanak veriyor. Katılım yüzde 67 ile sınırlı kalırken, ülke tarihinde bugüne kadar yapılan referandumların en düşük katılımlı olanı gerçekleşti. Katılanların yüzde 69'u evet oyu kullanırken, evet çağrısı yapan AKP ve DTP'nin toplam oy oranının yüzde 46'ya tekabül ettiği, genel seçimlere göre bir gerilemenin görüldüğü yorumları yapıldı. 

Referandumda, DTP’nin çağrısından sonra Güneydoğu ve Doğu illerinde yüzde 95’e yaklaşan katılım ve evet kararı ortaya çıkmasına rağmen AKP’nin genel seçimlerde destek verenlerin belli bir bölümünün aynı eğilimi göstermediği gözlemlendi. Bazı illerin yüksek oranda hayır sonucu çıkarması da ilgi çekti. Hayır kararı çıkan illerin katılım oranları da düşük düzeyde kaldı. Referandum sonuçlarına göre "hayır" oyları önde giden iller, Aydın, İzmir, Muğla, Edirne, Tekirdağ, Kırklareli ve Tunceli. "Hayır" oranının en yüksek çıktığı iller ise yüzde 64'le Kırklareli ve Tunceli oldu.

Referandum sonucu kabul edilen 5678 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, cumhurbaşkanının halk tarafından 5 yıllığına ve en fazla iki defa seçilebilmesini, milletvekili seçimlerinin 5 yıl yerine 4 yılda bir yapılmasını ve TBMM toplantı yeter sayısının 184 olmasını öngörüyordu.

Türkiye’de bugüne kadar yapılan dört referandum arasından en düşük katılımlısı 1961 yılında yapılan 61 Anayasası’nın oylanması olmuş, bu oylamada seçmenlerin yüzde 80.7’si tercih bildirmişti. Dün anayasa değişikliği için yapılan referandumda ise seçmen, cumhurbaşkanının halk tarafından seçilmesinin de düzenlendiği pakete, önceki referandumlar kadar ilgili göstermedi. Anayasa değişikliklerinin oylamasında 42 milyon 631 bin seçmenden 27 milyon 283 bini oy kullandı, katılım oranı ise akşam saatlerinde açıklama yapan YSK tarafından yüzde 67 olarak belirlendi.

Referandum manzaraları
Tarihin en ilginç ve en anlamsız referandum sürecinin yaşandığı Türkiye’de dün, bazı sandık başkanları oy pusulaları ile birlikte uyuyakaldı, bazıları oylamanın bitiminde evine gidip uyuduğunu iddia ederek oy torbasını seçim kuruluna zamanında teslim etmedi. 10. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ve eşi Semra Sezer’in de referandumda oy kullanmadığı öğrenildi.

Tokat'ta, sandık başkanı oy pusulalarıyla evinde uyuyakalınca oylama işlemi belirlenenden daha geç başlatıldı ve seçim sonuçları gecikmeli açıklandı. Gaziantep'in Nizip ilçesinde de bir sandık başkanının, seçim torbasını İlçe Seçim Kuruluna teslim etmeden kayın babasının evinde uyumaya gittiği öğrenildi. Nizip ilçesine bağlı Karacaburç köyünde, sandık başkanı olarak görev yapan Ömer Yıldırım, halk oylamasının sona ermesinin ardından Nizip İlçe Seçim Kuruluna seçim torbasını getirmedi. Nizip İlçe Seçim Kuruluna Karacaburç köyünden seçim sonuçlarının ulaşmaması üzerine yapılan araştırmada, sandık başkanı Yıldırım'ın seçim torbasını getirmediği belirlendi. Polis, Yıldırım'ı, kayın babasının evinde uyurken buldu. Yıldırım, seçim torbasıyla birlikte Adliyeye getirildi. Yıldırım'ın, Seçim Kurulu Başkanı Fanis Karak'a, ''halk oylamasının sona ermesinin ardından jandarma eşliğinde Adliye bahçesine kadar geldiğini, fakat rahatsız olduğu ve ayakta duracak hali olmadığından kayın babasının evine uyumak için gittiğini'' söylediği öğrenildi. Karacaburç köyünün oylarının sayılmasıyla birlikte, Nizip ilçesinde kesin sonuç açıklanabildi.

Bugüne kadar beş referandum yapıldı
Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk referandum, 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından hazırlanan 1961 Anayasası için yapıldı. Yüzde 80,7 oranındaki katılım sonunda 1961 Anayasası, yüzde 38,3 "hayır" oyuna karşılık, yüzde 61,7 "evet" oyuyla kabul edildi. 12 Eylül 1980 darbesinin ardından hazırlanan 1982 Anayasası için ise 17 Kasım 1982'de yapılan referanduma, kayıtlı 20 milyon 722 bin 602 seçmenin yüzde 90,32'si katıldı ve yüzde 91 oranında evet oyu alan anayasa kabul edildi. Süleyman Demirel ve Necmettin Erbakan’ı da kapsayan siyasi yasaklarla ilgili olarak 6 Eylül 1987'de yapılan referanduma 25 milyon 732 bin 345 seçmenin yüzde 94,6'sı katıldı ve referandumdan yüzde 50.16 "Evet", yüzde 49.84 "Hayır" sonucu çıktı. Yerel seçimlerin erkene alınmasıyla ilgili 25 Eylül 1988’de yapılan dördüncü referanduma ise kayıtlı 26 milyon 718 bin 518 seçmenin yüzde 88,82'si katıldı. Yüzde 35 "evet", yüzde 65 "hayır" çıktı.